Naar de inhoud
NLEN
Illustratie: AI Act-tijdlijn: wat er in 2026 inging

AI Act-tijdlijn: wat er in 2026 daadwerkelijk in werking is getreden

Door Ivo Donker · — samengesteld met AI-ondersteuning (Grok, Claude & Gemini) · bijgewerkt

Op 2 augustus 2026 begon de algemene toepassing van Verordening (EU) 2024/1689, niet de AI-geletterdheid van artikel 4. Artikel 4 staat in hoofdstuk I en geldt sinds 2 februari 2025. Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026 verving de tekst: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen maatregelen om de AI-geletterdheid van personeel en van anderen die namens hen met AI-systemen werken te ondersteunen. Die plicht houdt niet in dat zij een bepaald niveau voor personen moeten waarborgen. Hoog-risicosystemen uit bijlage III vallen onder de zware eisen vanaf 2 december 2027, systemen uit bijlage I vanaf 2 augustus 2028.

De opbouw van de verordening staat in de EU AI Act-uitleg. Wat een organisatie daarna in procedures zet, staat in AI Act in de praktijk. De risicoklasse van een systeem is na te gaan met de EU AI Act-categoriechecker. Artikel 4, artikel 113 en Verordening (EU) 2026/1744 zijn op 2026-10-30 gelezen op EUR-Lex.

Controledatum en status: Artikel 4, artikel 113 en Verordening (EU) 2026/1744 zijn op 2026-10-30 gelezen op EUR-Lex. De overige mijlpalen, toezichtsnamen en normverwijzingen staan zoals in de versie van 7 augustus 2026 en zijn op 2026-10-30 niet opnieuw bij de EC AI Act Service Desk of de Rijksoverheid nagetrokken.

De officiële EC-tijdlijn: een geactualiseerd overzicht

De introductie van de AI Act volgt een wettelijk vastgelegd stappenplan dat over een periode van vier jaar uitrolt. Volgens de geactualiseerde richtlijnen van de EC AI Act Service Desk, gecontroleerd op 2026-11-02, ziet de officiële fasering van de verordening er als volgt uit:

Wat er sinds de oorspronkelijke planning veranderde

Het oorspronkelijke tijdspad uit 2024 ging ervan uit dat alle verplichtingen rondom hoog-risico AI-systemen in bijlage III exact 24 maanden na inwerkingtreding — op 2 augustus 2026 — van kracht zouden worden. Tijdens de voorbereidende fasen in de eerste helft van 2026 bleek dat zowel de markt als de Europese standaardisatie-organisaties meer tijd nodig hadden. Het ontbreken van volledig afgeronde geharmoniseerde Europese normen (CEN/CENELEC) dreigde te leiden tot rechtsonzekerheid en juridische patstellingen bij conformiteitsbeoordelingen.

Om een juridisch vacuüm te voorkomen, heeft de Europese wetgever in het zomerreces van 2026 ingegrepen door middel van gerichte wetgeving. Hierdoor is er een scherp onderscheid ontstaan tussen wat per augustus 2026 wél verplicht is geworden en wat is uitgesteld naar latere jaren.

De Digital Omnibus op AI en de verschoven termijnen

De verschuiving staat in Verordening (EU) 2026/1744, de Digital Omnibus on AI. De verordening is gedateerd 8 juli 2026 en ondertekend te Straatsburg op die dag. Het slotartikel zegt dat zij in werking treedt op de derde dag na publicatie in het Publicatieblad. EUR-Lex vermeldt 27 juli 2026 als eerste datum van inwerkingtreding.

Artikel 1, punt 40, vervangt artikel 113, derde alinea, punt c. Hoofdstuk III, afdelingen 1, 2 en 3, met uitzondering van artikel 6, lid 5, geldt vanaf 2 december 2027 voor systemen die volgens artikel 6, lid 2, en bijlage III hoog risico zijn, en vanaf 2 augustus 2028 voor systemen die volgens artikel 6, lid 1, en bijlage I hoog risico zijn. Overweging 40 noemt 2 augustus 2026 als de oorspronkelijke datum van die hoog-risicoverplichtingen.

Wat er op 2 augustus 2026 WÉL in werking is getreden

Het is een wijdverbreid misverstand dat de Digital Omnibus de gehele AI Act heeft uitgesteld. Op 2 augustus 2026 is de hoofdmoot van de algemene verordening onverkort van kracht geworden. Organisaties die AI-systemen ontwikkelen, importeren of toepassen binnen de EU moeten vanaf deze datum voldoen aan een reeks dwingende wettelijke voorschriften.

In de eerste plaats zijn de transparantievoorschriften uit Artikel 50 van de AI Act nu volledig afdwingbaar. Dit houdt in dat organisaties verplicht zijn om het voor natuurlijke personen duidelijk te maken wanneer zij interageren met een AI-systeem (zoals geautomatiseerde klantenservice chatbots). Voor systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geeft artikel 111, lid 4, tijd tot 2 december 2026 om aan artikel 50, lid 2, te voldoen.

Artikel 4 is niet op 2 augustus 2026 geactiveerd. De bepaling staat in hoofdstuk I en geldt sinds 2 februari 2025. De tekst die nu geldt, is die van Verordening (EU) 2026/1744, artikel 1, punt 5. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij hun personeel en bij andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken. De verplichting houdt niet in dat zij een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen. Een plicht om aan te tonen dat medewerkers voldoende kennis hebben, staat in die tekst niet.

De regels die artikel 113, derde alinea, punt b, noemt, horen niet bij 2 augustus 2026. Dat punt zet hoofdstuk V, afdeling 4 van hoofdstuk III, hoofdstuk VII, hoofdstuk XII en artikel 78, met uitzondering van artikel 101, op 2 augustus 2025. Een vergelijking met regels buiten de Unie staat in AI-wetgeving buiten de EU.

Nieuwe verboden en overgangsregels voor deepfakes

Verordening (EU) 2026/1744 wijzigt artikel 5. Overwegingen 10 en 11 noemen AI-systemen die niet-consensueel intiem materiaal genereren of manipuleren, en materiaal van seksueel misbruik van kinderen. Artikel 5, lid 1, eerste alinea, punten (ba) en (bb), en artikel 5, leden 1a en 1b, gelden vanaf 2 december 2026.

Artikel 111, lid 4, zoals toegevoegd door Verordening (EU) 2026/1744, is smaller dan een algemeen marktverbod. Aanbieders van AI-systemen, ook general-purpose systemen, die synthetische audio, beeld, video of tekst genereren en die vóór 2 augustus 2026 op de markt zijn gebracht, moeten uiterlijk 2 december 2026 de stappen hebben gezet om aan artikel 50, lid 2, te voldoen.

Wat betekent dit voor organisaties: concrete implicaties

Voor bedrijven, overheidsinstellingen en maatschappelijke organisaties betekent de situatie per augustus 2026 dat er direct actie vereist is, ongeacht het uitstel voor hoog-risico systemen. Organisaties kunnen niet wachten tot 2027 om hun AI-governance in te richten.

De concrete implicaties die per direct (gecontroleerd op 2026-11-02) gelden zijn:

De Nederlandse context en Uitvoeringswet AI-verordening

In Nederland wordt de Europese verordening nader verankerd via de nationale Uitvoeringswet AI-verordening. De voorbereiding hiervan bevindt zich in een beslissende fase. Tussen 20 april 2026 en 1 juni 2026 heeft het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat de concept-uitvoeringswet opengesteld voor openbare internetconsultatie.

Uit de consultatiedocumenten blijkt dat het Nederlandse kabinet kiest voor een gedecentraliseerd, hybride toezichtsmodel. In plaats van het oprichten van één nieuwe, centrale AI-autoriteit worden de toezichtstaken verdeeld over tien bestaande markttoezichthouders. Dit betreft onder meer de Autoriteit Financiële Markten (AFM), De Nederlandsche Bank (DNB), de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), en de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Binnen deze structuur vervullen twee instanties een centrale, coördinerende rol:

Op de controledatum van 7 augustus 2026 is de Uitvoeringswet AI-verordening nog niet definitief aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer; het wetsvoorstel bevindt zich na de verwerking van de consultatierespons in de fase van redactionele aanpassing en advisering door de Raad van State. Voor een uitgebreid overzicht van de bevoegdheidsverdeling en de rolverdeling tussen de diverse toezichthoudende instanties, zie het dossier over AI-toezicht in Nederland waarin de tien toezichthouders afzonderlijk worden behandeld.

Normering en technische standaarden: EN 18286

Een essentiële pijler onder de uitvoering van de AI Act is de ontwikkeling van geharmoniseerde Europese normen door CEN/CENELEC, de Europese standaardisatie-organisaties. Deze normen bieden concrete technische specificaties waaraan systemen moeten voldoen om te profiteren van het wettelijke 'vermoeden van conformiteit'.

Op 22 juli 2026 heeft CEN/CENELEC een belangrijke mijlpaal bereikt met de officiële publicatie van de geharmoniseerde norm EN 18286 (Quality Management System for AI applications). Deze norm specificeert de eisen voor het opzetten, implementeren en onderhouden van een kwaliteitsmanagementsysteem voor AI-ontwikkeling en AI-toepassingen.

EN 18286 fungeert als een praktisch kader dat aansluit bij bestaande ISO/IEC-normen (zoals ISO/IEC 42001), maar bevat specifieke toevoegingen die direct invulling geven aan de vereisten van de Europese AI Act op het gebied van risicobeheer, datagovernance, transparantie en menselijk toezicht. Hoewel de wettelijke verplichtingen voor hoog-risico systemen zijn uitgesteld naar 2027, wordt het hanteren van EN 18286 door de EC AI Act Service Desk nadrukkelijk aanbevolen als de beste praktijk voor organisaties die hun governance per direct op orde willen brengen.

Voor meer verdieping in het samenspel tussen Europese harmonisatienormen en internationale standaarden zie het overzicht van AI-standaarden en normering waarin de relevante ISO- en CEN-kaders grondig worden geanalyseerd.

Conclusie en strategische vooruitblik

De data die op 2026-10-30 in de wettekst zijn teruggevonden, zijn deze. Verordening (EU) 2024/1689 trad in werking op 1 augustus 2024 en geldt in het algemeen vanaf 2 augustus 2026. Hoofdstuk I, met artikel 4, geldt vanaf 2 februari 2025. Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026 verving artikel 4. EUR-Lex noemt 27 juli 2026 als eerste datum van inwerkingtreding. Het slotartikel van die verordening spreekt van de derde dag na publicatie in het Publicatieblad. Hoofdstuk III, afdelingen 1 tot en met 3, geldt voor bijlage III vanaf 2 december 2027 en voor bijlage I vanaf 2 augustus 2028. Artikel 5, lid 1, punten (ba) en (bb), en artikel 5, leden 1a en 1b, gelden vanaf 2 december 2026.

Artikel 4 eist maatregelen die AI-geletterdheid ondersteunen. Het eist geen gewaarborgd niveau voor personen en geen bewijs per medewerker. De primaire teksten staan op EUR-Lex, Verordening (EU) 2024/1689 en EUR-Lex, Verordening (EU) 2026/1744.